Lawiny w Tatrach – jak uniknąć wypadku lawinowego?

Komentarze (0)

Spis Treści

    Lawiny śnieżne są jednym z kluczowych zagrożeń występujących zimą lub wczesną wiosną w górach. Tegoroczny sezon, który jest szczególnie niebezpieczny, już nie raz udowodnił jak groźny może być ten biały żywioł. Wszystkie osoby poruszające się w rejonach zagrożonych lawinami - narciarze, wspinacze czy piesi turyści, powinni wiedzieć w jakich warunkach powstają lawiny i jak można się przed nimi chronić.

    W zależności od rodzaju spadającego materiału, lawiny można podzielić na lawiny śnieżne, lawiny błotne oraz kamienne. W tym artykule skupimy się na lawinach śnieżnych, które w Polsce występują najczęściej w Tatrach, ale również możemy mieć z nimi do czynienia w niższych pasmach górskich.

    Lawina

    Czym są lawiny?

    Lawina to zjawisko gwałtownego zsuwania się ze stromych stoków mas śniegu, lodu, błota lub fragmentów skał i kamieni. Ten potężny żywioł może osiągać wielką moc, zdolną łamać drzewa, przebijać kilkumetrową pokrywę lodową jeziora, a nawet niszczyć budynki. W zależności od warunków i rodzaju spływającego w dół materiału, może osiągać różną prędkość, czasem nawet dochodzącą do 350 km/h! Lawiny stanowią poważne zagrożenie dla ludzi, zwierząt górskich, a także infrastruktury.

    Wyróżniamy dwa główne typy lawin śnieżnych - lawiny z niezwiązanego śniegu oraz lawiny deskowe. Te pierwsze powstają ze świeżego suchego lub mokrego śniegu. Schodzą zazwyczaj z terenu bardziej stromego niż 40 stopni. Są też wolniejsze niż lawiny deskowe. Drugi typ lawiny powstaje w wyniku tarcia warstwy mocniej związanego śniegu na warstwę słabiej związaną. Pokrywa śnieżna zapada się na skutek kompresji, tworząc różnej długości pęknięcie na powierzchni śniegu, tzw. deskę. Towarzyszy temu charakterystyczny głuchy dźwięk. Następnie pod wpływem naprężeń deska pęka i rusza w dół. Duży obszar śniegu pokrywającego stok rusza równocześnie, łamiąc się po drodze na płyty lub bloki śnieżne czy śnieżno-lodowe. Ten typ lawiny jest znacznie bardziej groźny dla człowieka, lawina rusza nagle i niespodziewanie i sunie z dużo większą prędkością. Ekspresowo twardniejące masy śniegu mogą dosłownie zabetonować porwanego przez lawinę człowieka.

    Topr lawiny

    Jak powstają lawiny?

    Lawiny powstają w wyniku splotu różnych czynników związanych z rodzajem terenu, pokrywą śnieżną oraz pogodą. Czasem schodzą samodzielnie, częściej wywołuje je człowiek, który porusza się po zagrożonym terenie. Oto kluczowe czynniki sprzyjające powstawaniu lawin:

    • Kąt nachylenia stoku powyżej 25 stopni i poniżej 50 stopni. Na terenie o nachyleniu powyżej kąta 55 stopni lawiny z reguły już nie występują, ponieważ nie gromadzi się tam wystarczająco dużo śniegu. Według statystyk najbardziej narażone na zejście lawin są stoki o nachyleniu w przedziale 30 - 45 stopni.
    • Wystawa stoku czyli kierunek w którym jest zwrócony. Określa on w jakim stopniu dane zbocze jest oświetlone przez słońce i owiewane przez wiatry. Na półkuli północnej wszystkie stoki, które mają wystawę południową są mniej narażone na lawiny zimą, ponieważ otrzymują one więcej słońca dzięki czemu śnieg stabilizuje się na nich szybciej. Z kolei wiosną i latem stoki południowe są bardziej narażone na schodzenie lawin z mokrego śniegu i wtedy bezpieczniejsze są stoki północne.
    • Stoki nawietrzne, czyli zwrócone w stronę, w którą wieje wiatr z reguły są bezpieczniejsze niż zawietrzne. Wiatr bowiem oczyszcza je z niezwiązanego śniegu i jednocześnie ubija w twardszą warstwę śnieg związany.
    • Układ stoku również może mieć wpływ na łatwość zejścia lawiny lub wręcz przeciwnie, utrudniać to zjawisko. Równe, otwarte i gładkie zbocza są najbardziej narażone na zejście lawin, w przeciwieństwie do gęstego lasu czy terenu z licznymi wystającymi skałami.
    • Kluczowa jest budowa pokrywy śnieżnej i powiązania między poszczególnymi warstwami. Pokrywa śnieżna zbudowana jest z wielu warstw, tworzonych przez następujące po sobie opady śniegu. Różnią się one między sobą grubością i wytrzymałością, która zależy od warunków pogodowych występujących bezpośrednio po opadzie. Czasem warunki mogą sprzyjać konsolidacji śniegu, a czasem wręcz przeciwnie - doprowadzać do tworzenia się słabych warstw niezwiązanego, sypkiego śniegu, tzw. cukru. Im słabiej związane są ze sobą poszczególne warstwy śniegu, tym większe prawdopodobieństwo zejścia lawiny.
    • Nawet stosunkowo dobrze związane warstwy śniegu mogą się osłabić pod wpływem działania pogody. Niekorzystny wpływ na strukturę pokrywy śnieżnej mają nagłe zmiany pogody - gwałtowne opady śniegu lub deszczu oraz znaczne różnice temperatury pomiędzy podłożem a powierzchnią śniegu.

    Równoczesne występowanie kilku powyższych czynników sprawia, że lawiny mogą schodzić samoczynnie. Dzieje się to najczęściej, gdy mamy do czynienia z dużą masą luźno zalegającego, świeżego opadu oraz silnym wiatrem, a także wiosną podczas roztopów. Większość lawin jest jednak uruchamiana przez samego człowieka, poruszającego się w zagrożonym terenie. Wspinacz, narciarz czy turysta destabilizuje pokrywę śnieżną nie tylko w miejscu, gdzie w danym momencie stoi czy przed chwilą przechodził lub zjeżdżał, ale jego oddziaływanie może rozciągnąć się nawet na cały stok. Jak podają statystyki aż 90 proc. osób zasypanych przez lawiny, wywołało je osobiście.


    Czytaj także:


    Lawina w tatrach

    Czy lawiny występują tylko w Tatrach?

    Wśród wszystkich polskich pasm górskich, w Tatrach najczęściej dochodzi do wypadków lawinowych ze względu na ich alpejski charakter, obecność wielu stromych stoków, a także działających w terenie licznych turystów, wspinaczy i narciarzy. Najbardziej dramatyczne zdarzenie miało miejsce w 2003 roku, gdy lawina pod Rysami porwała i uśmierciła aż 9 osób, tyskich licealistów oraz ich opiekuna. Inny słynny tragiczny wypadek, w którym zginęły 4 osoby, zdarzył się w 2001 roku pod Szpiglasową Przełęczą. Pierwsza lawina uśmierciła wtedy dwójkę turystów, a druga zasypała poszukujących ich ratowników TOPR.

    Nie powinniśmy lekceważyć również pozostałych polskich gór. Według raportu Rządowego Centrum Bezpieczeństwa problem lawin, poza Tatrami dotyczy też Bieszczad (gdzie znajduje się kilkanaście zagrożonych miejsc), Pienin (w rejonie Dunajca), Beskidu Żywieckiego (północnych stoków Babiej Góry oraz Pilska) czy niewielkich Gór Opawskich. W stosunkowo niewysokich Karkonoszach naliczono aż 49 torów lawinowych. Karkonoski Park Narodowy każdej zimy zamyka kilka szlaków znajdujących się w zagrożonym terenie, m.in. jeden prowadzący na Śnieżkę. W Karkonoszach miała też miejsce największa tragedia lawinowa, jaka kiedykolwiek zdarzyła się w polskich górach - Tragedia w Białym Jarze. Wczesną wiosną 1968 roku olbrzymie masy śniegu o długości  600-800 m, szerokości 20-80 m i czole 20-80 metrów zasypały 24 turystów. Mimo szeroko zakrojonej akcji ratowniczej, w którą zaangażowało się aż 1100 osób, tylko 5 zasypanych osób udało się uratować.

    Lawina morskie oko |Szkolenie lawinowe na WinterCamp 2018 – uczestnicy uczą się korzystać z sond, które umożliwiają dokładne zlokalizowanie poszkodowanego pod śniegiem.

    Jak unikać lawin?

    Wiedza o tym, w jaki sposób powstają lawiny oraz o czynnikach zwiększających ryzyko wyzwolenia tego śnieżnego żywiołu, pozwala świadomie podejmować decyzje i minimalizować ryzyko wypadku lawinowego.

    Przed każdym zimowym wyjściem w góry należy sprawdzić informacje o sytuacji lawinowej w danym rejonie, które są regularnie aktualizowane przez służby ratunkowe. W polskich Tatrach komunikat lawinowy publikowany jest przez TOPR codziennie ok. godz. 17-19 na stronie: www.lawiny.topr.pl. Informacje o warunkach lawinowych w Tatrach Słowackich można znaleźć na stronie: www.hzs.sk. Dla pozostałych rejonów górskich w Polsce komunikat lawinowy ogłasza GOPR: www.gopr.pl/zagrozenie-lawinowe. Komunikat lawinowy zawiera 5-stopniową skalę, która jest zunifikowana i powszechnie stosowana w ratownictwie górskim na całym świecie. Skala rozpoczyna się od cyfry 1, która oznacza niski stopień zagrożenia i względnie bezpieczne warunki śniegowe. Wraz z kolejnymi cyframi poziom zagrożenia rośnie, aż do poziomu 4 i 5 (wysokiego i bardzo wysokiego) przy których zaleca się zaniechania wyjść w góry, z powodu dużego prawdopodobieństwa zejścia nawet samoistnych lawin. Warto szczegółowo zapoznać się z opisem każdego stopnia oraz wszelkimi dodatkowymi informacjami określonymi w komunikacje lawinowym, gdyż mogą okazać się bezcenne podczas podejmowania decyzji w terenie. Pamiętajmy też, że gdy zadziałają odpowiednie czynniki wyzwalające, np. duże obciążenie na stromym stoku, lawiny mogą zejść nawet, gdy stopień lawinowy wynosi 1 lub 2.

    Dobrą praktyką przed wyjściem w góry będzie prześledzenie map, które posiadają zaznaczone stoki narażone na zejście lawin. Trasy lawin są bowiem często powtarzalne. Jeśli nie czujemy się na siłach, aby samodzielnie ocenić ryzyko lawinowe, zrezygnujmy z wycieczek na lawiniaste stoki.

    Lawina pod rysami |Szkolenie lawinowe na WinterCamp 2018 – odkopywanie poszkodowanego przy użyciu łopat śnieżnych.

    Kursy lawinowe i lawinowe ABC

    Osoby, które chcą działać zimą w górach wysokich, bez względu na to czy uprawiają ski alpinizm, wspinaczkę czy wysokogórskie wędrówki, powinny bezwzględnie wyposażyć się w sprzęt chroniący życie podczas wypadków lawinowych, czyli lawinowe ABC. W skład takiego zestawu wchodzą:

    • Detektor to urządzenie elektroniczne pozwalające szybko zlokalizować osoby zasypane pod lawiną, pod warunkiem, że same również mają na sobie detektor. Urządzenie pracuje w dwóch trybach - nadawanie i odbiór. Gdy jesteśmy w terenie zagrożonym, powinniśmy ustawić tryb nadawania, który umożliwi odnalezienie nas, gdy znajdziemy się pod lawiną. Tryb odbioru służy do poszukiwania osób uwięzionych pod śniegiem. W tym ustawieniu urządzenie pokazuje kierunek i odległość dzieląca nas od zasypanej osoby. W TPN znajduje się kilka punktów testowych, gdzie można sprawdzić czy nasze detektory działają poprawnie, koniecznie zróbmy to przed każdym wyjściem w góry.
    • Sonda jest narzędziem służącym do precyzyjnego odnalezienia zasypanego człowieka i ustalenia miejsca w którym można zacząć kopać. Sonda jest wykonana ze składanych rurek aluminiowych lub karbonowych o dużej wytrzymałości, które umożliwiają przebicie się w głąb twardego śniegu.
    • Łopata pomaga w sprawnym przekopaniu śniegu, po to by wydobyć zasypaną osobę. Rekomenduje się stosowanie łopaty wykonanej z metalu z uwagi na jej większą wytrzymałość. Łopata może mieć też wiele innych zastosowań, np. do budowy punktu asekuracyjnego, wykopania jamy śnieżnej czy wyrównania platformy pod namiot.

    Oprócz zestawu ABC, zwłaszcza przy jeździe na turach poza utartymi szlakami, warto mieć przy sobie także plecak lawinowy, który zmniejsza ryzyko zasypania osoby porwanej przez lawinę. Plecak posiada wbudowane poduszki powietrzne, które uruchamiamy poprzez szarpnięcie uchwytu. Wypełnione gazem poduszki sprawiają, że znajdujący się w torze lawiny człowiek jest wypychany na jej powierzchnię.

    Aby sprawnie posługiwać się opisanym powyżej sprzętem niezbędny jest trening pod okiem specjalistów. Każdy, kto planuje zimową aktywność w terenie wysokogórskim powinien skorzystać ze szkolenia lawinowego, podczas którego oprócz doskonalenia obsługi sprzętu lawinowego, przekazywana jest wiedza na temat oceny zagrożenia lawinowego, tego jak zachować się w przypadku porwania przez lawinę, technik poszukiwania osób zasypanych oraz pierwszej pomocy.

    lawiny śnieżne |Szkolenie lawinowe na WinterCamp 2018 – ostatni etap odkopywania poszkodowanego spod śniegu.

    Pierwsza pomoc w przypadku zejścia lawiny

    Gdy jesteśmy świadkiem przysypania człowieka przez lawinę, pierwsze co należy zrobić to natychmiast powiadomić służby ratunkowe, dzwoniąc na numer alarmowy 985 lub 601 100 300, który połączy nas ratownikami działającymi na danym terenie. Pomoc można wezwać także przy pomocy bezpłatnej aplikacji komórkowej „Ratunek”, by z niej skorzystać konieczny jest dostęp nternetu.

    Ważne, aby zapamiętać miejsce, w którym ostatnio widzieliśmy człowieka porwanego przez żywioł śnieżny to przyspieszy poszukiwania. Należy uważnie obserwować teren i zanim ruszymy z pomocą upewnić się czy nie istnieje ryzyko zejścia lawiny wtórnej. Jeśli posiadamy lawinowe ABC możemy przystąpić do działania, czyli ustawić detektor na tryb odbioru i rozpocząć lokalizowanie zasypanej osoby. Miejmy na uwadze, że największe szanse na uratowanie zasypanej lawiną osoby są w pierwszych 15 minutach, dlatego bardzo ważne jest szybkie działanie, jeszcze zanim ratownicy przybędą.

    Najważniejsze jest odkopanie głowy i klatki piersiowej, oczyszczenie dróg oddechowych ze śniegu i upewnienie się, że poszkodowany oddycha. Kopiemy dół w kształcie litery V. Jeśli uda nam się całkowicie wyciągnąć zasypanego przed przybyciem służb, zadbajmy o właściwe ułożenie poszkodowanego i ochrońmy jego ciało przed dalszym wychłodzeniem, np. za pomocą folii NRC lub dodatkowej odzieży jaką posiadamy.

    Powiązane Wpisy

    Gravelove Alicante – rowerem po Hiszpanii

    Alicante, Hiszpania to mekka rowerzystów trenujących przed sezonem. Swoją sławę zawdzięcza różnorodności terenu, niewielkiej ilości dni deszczowych i kilometrom tras o niewielkim ruchu samochodowym. Do tego zapierające dech w piersiach widoki – lazurowe Morze Śródziemne, pagórkowate tereny i górzyste wąwozy. Znajdują się tu trasy dla rowerzystów różnej maści – szosa, MTB, enduro czy gravel. Czytaj więcej

    Komentarze (0)

    Mały Szlak Beskidzki – gdzie się znajduje oraz jak przejść? Co warto wziąć ze sobą na szlak MSB?

    Nazywany czasem szlakiem północnym lub młodszym bratem Głównego Szlaku Beskidzkiego, prowadzi w miejsca, w które GSB nie dociera. Wędrując Małym Szlakiem Beskidzkim odwiedzimy rzadziej uczęszczane przez turystów pasma Beskidu Małego, Makowskiego oraz Wyspowego. Wyprawa na MSB jest świetną okazją do spróbowania swoich sił w wędrowaniu na dłuższym dystansie. Czytaj więcej

    Komentarze (0)

    Jakie rakiety śnieżne wybrać? Czy rakiety śnieżne mogą przydać się w polskich górach?

    Zima to wspaniały czas do śnieżnych aktywności. Uprawiając turystykę pieszą latem możemy natknąć się na trudny, kamienisty teren, wystające korzenie, a po deszczu uciążliwe w przeprawie błoto. Zimą sytuacja się zmienia, dochodzi lód, a także śnieg. Intensywne opady potrafią w ciągu dwóch dni sparaliżować komunikację na drogach. Tam jednak pojawią się pługi oraz piaskarki, które udrażniają przejazd i umożliwiają dalszy ruch. W górach i lasach takiego wsparcia nie można oczekiwać, czeka więc nas wyjątkowo trudna praca, zwłaszcza jeśli przyjdzie nam przecierać szlak. Czytaj więcej

    Komentarze (0)

    Powiązane produkty